E djathta ekstreme po sfidon konsensusin klimatik të kontinentit. Deri tani, reagimi ka qenë i vakët, shkruan The Economist
“Gjermania përbën 2% të emetimeve globale”, – u shpreh kohët e fundit një deputet para kolegëve të tij në Bundestag.
“Kështu që, edhe nëse do të bëheshim neutralë ndaj klimës brenda natës, kjo nuk do të parandalonte asnjë ngjarje ekstreme të motit”.
Deklarata të tilla përdoren zakonisht si justifikim për mosveprim nga e djathta ekstreme në Europë, e cila tani kundërshton thuajse çdo formë të veprimit për klimën.
Nigel Farage, udhëheqësi i Reform UK, shprehu një qëndrim të ngjashëm kur së fundmi akuzoi qeverinë se “mashtron taksapaguesit britanikë me miliarda paund çdo vit duke subvencionuar energjinë nga era dhe atë diellore, pa asnjë ndikim real në emetimet globale të CO.”
Por deputeti gjerman nuk ishte një nga skeptikët e klimës nga Partia Alternativa për Gjermaninë. Ai ishte Friedrich Merz, kancelari i vendit.
E djathta ekstreme europiane, ashtu si ajo amerikane, ka filluar ta kundërshtojë dhe përçmojë energjinë e rinovueshme. Sipas tyre, ajo është e pasigurt; kapen pas çdo defekti në rrjetin elektrik për të provuar argumentin e tyre, pavarësisht nëse problemi ka lidhje apo jo.
Thonë se energjia e rinovueshme i ngarkon konsumatorët me fatura të larta energjie dhe imponon kosto për bizneset, duke i bërë ato jokonkurruese.
Pompat e nxehtësisë dhe izolimi i banesave janë të kushtueshme; detyrimet për kalim në automjete elektrike do të thotë se nuk mund të kesh më makinën që je mësuar të përdorësh.
Aspekti moral, i udhëhequr nga shkenca, me tone metropolitane dhe shqetësime globale, e bën gjithë idenë e veprimit për ndryshimet klimatike të perceptohet si “woke”.
Edhe nëse emetimet e dioksidit të karbonit kanë rëndësi (dhe kundërshtarët nuk janë të njëzëshëm për këtë), ato të Europës janë aq të vogla sa veprimet e njëanshme të kontinentit vlerësohen si të pavlefshme.
Tani, partitë e qendrës së djathtë po përdorin gjithnjë e më shpesh retorikë të ngjashme. Për disa, është ashpërsimi i një mungese të kahershme entuziazmi për politikat e gjelbra.
Për të tjerët, është një kthesë më drastike. Nën drejtimin e Boris Johnson, nga viti 2019 deri në 2022, Partia Konservatore britanike deklaronte se ishte e bindur për nevojën për të arritur emetime neto zero deri në vitin 2050. Sot, ajo mbështetje është braktisur.
Pak politikanë të qendrës vënë në dyshim hapur rëndësinë thelbësore të luftës kundër ndryshimeve klimatike, siç bëjnë shumë në të djathtën ekstreme. Por ata po e zbusin kursin, dhe në rastin e Merz, në mënyrë të dukshme.
Jo më prioritet
Për zgjedhësit europianë, ndryshimet klimatike kanë ende rëndësi.
Por ata nuk e rendisin më aq lart në listën e prioriteteve, siç bënin më parë. Rritja e kostos së jetesës, e nxitur nga inflacioni pas pandemisë, është bërë çështja parësore.
Rritja ekonomike që mund të lehtësojë presionin nëpërmjet rritjes së pagave nuk është e dukshme; FMN parashikon një rritje të zbehtë prej vetëm 1% për Eurozonën në vitin 2025 dhe vetëm 1.2% në vitin 2026.
Marrëveshja e re doganore me SHBA-në nuk pritet ta ndryshojë këtë situatë.
Zgjedhësit dhe politikanët janë gjithashtu të shqetësuar për çështjet e sigurisë.
Pushtimi i plotë i Ukrainës nga Rusia në vitin 2022, së bashku me qasjen e Donald Trump ndaj marrëdhënieve ndërkombëtare, duke i trajtuar ato si marrëveshje biznesi, ka bërë që pjesa më e madhe e Europës të angazhohet për rritje të konsiderueshme të shpenzimeve për mbrojtjen.
Kjo ndjesi është e përbashkët si për të Gjelbrit, ashtu edhe për pjesën tjetër të spektrit politik.
“Na duhen fonde për mbrojtjen”, thotë Lena Schilling, eurodeputete austriake që përfaqëson grupin e të Gjelbërve/Aleancës së Lirë Europiane. “Duhet të mbrojmë Europën dhe të përgatitemi për skenarin më të keq.”
Bota ka ndryshuar ndjeshëm që nga dhjetori i vitit 2019, kur ambiciet politike të Europës për klimën, tashmë të forta, arritën pikun e tyre.
Inflacioni dhe normat e interesit ishin të ulëta; rritja ekonomike, megjithëse jo e jashtëzakonshme, ishte thuajse e kënaqshme në nivelin 1.6%.
Pandemitë dukeshin si çështje të historisë; po ashtu edhe luftërat pushtuese në tokën europiane. Marrëveshja e Parisit e vitit 2015 kishte krijuar një bazë ndërkombëtare për veprim konkret mbi ndryshimet klimatike.
Rënia e çmimeve në sektorin e energjisë së rinovueshme sugjeronte se përmbushja e premtimeve të Parisit po bëhej më e lehtë.
Në Bruksel, dukej momenti i përsosur për të forcuar përpjekjet për klimën. Presidentja e re e Komisionit Europian, Ursula von der Leyen, deklaroi se “ruajtja e shëndetit të planetit tonë” ishte sfida më e madhe e BE-së.
Më 12 dhjetor, Këshilli Europian vendosi të rrisë objektivin për uljen e emetimeve.
Në Paris, ishte premtuar një reduktim 40%, krahasuar me nivelet e vitit 1990, deri në vitin 2030. Në vitin 2019, si pjesë e angazhimit për neutralitet ndaj klimës deri në vitin 2050, kjo shifër u rrit në 55%.
Kjo do të realizohej përmes një pakete politikash të njohura si Marrëveshja e Gjelbër.
Sipas Climate Action Tracker, një organizatë monitoruese e pavarur, nëse BE-ja zbaton politikat e shpallura aktualisht, reduktimi i emetimeve deri në vitin 2030 do të jetë 52%, më pak se objektivi, por gjithsesi mbresëlënës.
Problemi është se këto politika, edhe pse të shpallura, nuk janë zbatuar ende dhe përbëjnë thelbin e asaj që tani është bërë sfidë politike dhe fiskale.
Deri më sot, pjesa më e madhe e reduktimeve është arritur përmes dekarbonizimit të prodhimit të energjisë elektrike, në pjesë të madhe falë skemës së BE-së për tregtimin e emetimeve (ETS), e cila mbulon prodhimin e energjisë dhe industrinë e rëndë.
Reduktimet që kërkohen në vitet në vijim do të bien më drejtpërdrejt mbi familjet dhe bizneset e zakonshme.
Subvencionet ekzistuese dhe kostot e lidhura me klimën padyshim që ndikojnë në faturat e energjisë në BE, edhe pse jo aq sa në Mbretërinë e Bashkuar.
Nga ana tjetër, subvencionet europiane për energjinë, që ishin rreth 200 miliardë euro në vit nga 2019 deri në 2021, u dyfishuan në 400 miliardë euro në vitin 2022, për shkak të luftës në Ukrainë, mosfunksionimeve në flotën bërthamore franceze dhe thatësirave që ulën kapacitetin e digave hidroelektrike.
Megjithatë, pjesa e subvencioneve që shkoi për energjinë e rinovueshme ra gjatë kësaj periudhe; çmimet e larta me shumicë bënë që energjia e pastër të shitej sipas çmimeve të garantuara, pa pasur nevojë për mbështetje shtesë nga buxheti.
Një pjesë e konsiderueshme e subvencioneve ende shkon për lëndët djegëse fosile, fakt që injorohet në retorikën e së djathtës ekstreme.
Zbutja e goditjes
Për politikat që ende janë në fazën e përgatitjes, një mënyrë për të ulur kostot dhe për të fituar pak popullaritet është reduktimi i burokracisë.
Shtetet anëtare kërkojnë që rregullat për planet klimatike dhe vlerësimin e rrezikut të zbatohen vetëm për kompanitë e mëdha. Edhe mekanizmi i rregullimit të karbonit në kufi të BE-së është thjeshtuar.
Komisioni deklaron se përjashtimi nga rregullat i të gjitha dërgesave nën 50 tonë do të thotë se 90% e firmave që më parë do të përfshiheshin, nuk do të jenë më të detyruara të marrin pjesë, një ndryshim që gjithsesi mbulon 99% të emetimeve që skema synon të kontrollojë.
Nëse ky thjeshtim është i saktë, atëherë procesi fillestar ishte tepër i mbingarkuar.
Reduktimi i burokracisë mund të sjellë përfitime dhe simpati pa ndikim të madh negativ në emetime.
Megjithatë, disa janë të shqetësuar. “Sigurisht që mund të thjeshtosh rregullat, por problemi është se klima nuk ka më asnjë mburojë për të zbutur pasojat”, – thotë Luisa Neubauer, aktivistja më e njohur për çështjet klimatike në Gjermani.
Ajo druhet se mund të pasojë një shfuqizim i gjerë i rregulloreve për klimën, dhe se politikat detyruese do të kthehen në thirrje vullnetare.
Shumë biznese preferojnë stabilitetin dhe parashikueshmërinë ndaj një deregullimi të papritur dhe oportunist.
Koha dhe fondet e investuara për të përmbushur standardet humbasin kuptimin nëse këto rregulla zbuten më pas; ndërkohë, investimet në lobim fillojnë të duken më të leverdishme sesa ato për përputhshmëri.
Komisioni Europian dëshiron të shmangë revoltën e korporatave; ai kërkon që bizneset dhe investitorët të shohin politikat e tij si pozitive. Sipas të dhënave të FMN-së, kontinenti është tashmë eksportues i madh i pajisjeve me pak karbon.
“Paketa për industrinë e pastër”, e paraqitur nga Komisioni në shkurt, synon të nxisë investimet në këto industri.
Ajo ndryshon rregullat për ndihmën shtetërore dhe prokurimet publike për t’i lejuar shtetet anëtare të favorizojnë prodhuesit europianë.
Paketa përfshin gjithashtu masa për aftësimin e punëtorëve dhe përshpejtimin e dhënies së lejeve për projekte industriale.
Ka gjithashtu burime të reja financimi për inovacionin.
Një raport i përgatitur vitin e kaluar nga Mario Draghi, ish-president i Bankës Qendrore Europiane, bëri thirrje që BE-ja të rrisë kapacitetet për inovacion dhe përmasat e tregjeve të saj; ai theksonte gjithashtu nevojën që burimet publike dhe private të investojnë edhe 800 miliardë euro shtesë në vit.
Në propozimin e saj të parë për buxhetin e ardhshëm shtatëvjeçar të BE-së, që nis në vitin 2028, Ursula von der Leyen propozoi krijimin e një “Fondi Draghi”.
Edhe pse është më pak se një e dhjeta e shumës që sugjeroi vetë Draghi, fondi prej 451 miliardë eurosh, i shpërndarë në shtatë vite, mund të ndihmojë zhvillimin e teknologjive të gjelbra që ende nuk janë gati për tregun.
Ka edhe një problem tjetër: disa nga gjërat që industria europiane do t’i shihte si stimuj, do të rrisnin kostot për konsumatorët.
Kompanitë e pëlqejnë investimin qeveritar dhe fondet për kërkim-zhvillim, por shumë prej tyre duan po aq, në mos më shumë, mbrojtje nga Kina.
Kina dominon plotësisht tregun global të paneleve diellore; është lidere në tregun e baterive; dhe është eksportuesja më e madhe në botë e automjeteve elektrike.
Të radhës mund të jenë tregjet e turbinave me erë dhe trenave. Politikëbërësit europianë kanë vendosur një tarifë nga 8% deri në 35% mbi automjetet elektrike të prodhuara në Kinë, përveç tarifave ekzistuese mbi të gjitha automjetet, duke argumentuar se prodhuesit kinezë kanë përfituar subvencione të padrejta për të mposhtur konkurrencën.
Masa të mëtejshme proteksioniste priten të vijnë.
Edhe ETS po dorëzohet
Përveç kësaj, BE-ja po përpiqet të bëhet më fleksibël. Po shqyrtohen shkëmbime midis reduktimeve të detyrueshme të emetimeve në një sektor dhe në sektorë të tjerë, për shembull, dekarbonizimi më i shpejtë i sektorit të transportit për t’i dhënë më shumë kohë sektorit të ngrohjes shtëpiake.
Fleksibiliteti mund të zbatohet gjithashtu në kuadër të Sistemit të Tregtimit të Emetimeve të Karbonit të BE-së (Emissions Trading System, ETS). Ka plane që format e përhershme të heqjes së karbonit të integrohen në skemë gjatë viteve 2030.
Objektivi i ri për reduktimin e emetimeve deri në vitin 2040, i propozuar nga Komisioni më 2 korrik, është tepër ambicioz: 90% reduktim.
Por është gjithashtu pragmatik, duke specifikuar se tre pikë përqindjeje të këtij objektivi mund të arrihen nëpërmjet pagesës për heqjen e dioksidit të karbonit dhe përmes uljes së emetimeve përtej kufijve të BE-së.
Kjo do të përfshinte blerjen e “kredive të karbonit ndërkombëtare me cilësi të lartë”, të llojit që parashikohet nga marrëveshja e Parisit, tregje që aktualisht janë ende në fazat e hershme të zhvillimit.
Rezistenca politike ndaj këtyre objektivave është e sigurt. Partitë e djathta ekstreme në Parlamentin Europian kanë arritur të sigurojnë të drejtën për të udhëhequr negociatat me Komisionin dhe shtetet anëtare rreth tyre, si dhe për ndryshimet në skemën ETS.
“Ne nuk jemi në favor të rënies së nivelit të rritjes ekonomike.
Nuk jemi në favor të braktisjes së bazës sonë industriale dhe lënies së saj në baltë”, – tha Jordan Bardella, kreu i partisë franceze të djathtë ekstreme Rassemblement National, duke shpjeguar qasjen që ata synojnë.
Ndjenja të tilla pritet të gjejnë jehonë edhe te politikanë të tjerë, nga spektri i gjerë politik.
Një burim më i afërt i riskut politik është një skemë e re tregtimi që quhet ETS2. Duke filluar nga viti 2027, ajo do të mbulojë emetimet që vijnë nga karburantet e përdorura për ngrohje dhe transport.
Fillimisht, çmimi për ton i karbonit do të jetë dukshëm më i ulët sesa në skemën ekzistuese të ETS-së, me planin që të dyja të konvergojnë më vonë.
Frika nga reagimet që kjo skemë e re mund të shkaktojë, ka bërë që të diskutohen tashmë mënyra për ta zbutur.
Disa nga opsionet janë: përjashtime për disa kategori emetuesish, ose lëshimi i kuotave shtesë të emetimeve nëse çmimet rriten shumë.
Optimistët për veprimin ndaj klimës shohin një prirje, që qëndrimi armiqësor i së djathtës ekstreme të zbutet kur partitë afrohen me pushtetin, ose hyjnë në qeveri.
Giorgia Meloni, kryeministrja e djathtë e Italisë, ka qenë skeptike ndaj disa politikave klimatike, por nuk i ka kthyer ato në temë kryesore të agjendës së saj.
Të tjerë besojnë se përqafimi nga qendra i disa pikëpamjeve të djathta ekstreme është një çmim i pranueshëm, nëse kjo sjell edhe një pjesë të votave të së djathtës ekstreme.
Në çdo rast, sinjalet tregojnë për një interes më të ulët për të shpenzuar për klimën apo për të shqetësuar votuesit në emër të saj.
Për të përmbysur këtë tendencë do të nevojiten guxim dhe maturi. Elitat europiane janë përpjekur ta bëjnë veprimin për klimën pjesë të identitetit se çfarë do të thotë të jesh europian.
Nëse duan që ky identitet të lëshojë rrënjë, duhet të gjejnë mënyra për të bindur qytetarët e tyre se ia vlen përpjekja.
Dhe duhet të rindërtojnë mbështetjen në një mënyrë që ta bëjë të vështirë kthimin pas, edhe nëse përparimi nuk ndodh aq shpejt sa do të dëshirohej.
The post Zbehja e ambicies së Europës së gjelbër appeared first on Revista Monitor.